Domeinoverstijgend samenwerken vraagt meer dan goede wil alleen
Gepubliceerd op:
Domeinoverstijgend samenwerken is noodzakelijk voor de zorg aan ouderen in een kwetsbare positie thuis. Ambassadeurs van de handreiking 'Kwetsbare ouderen thuis', een netwerk van professionals uit zorg en sociaal domein, gingen hierover in gesprek met elkaar. Hoe kijken zij naar de samenwerking tussen zorg en sociaal domein? Welke tips hebben zij voor professionals in beide domeinen?
Spreek af wie de regie heeft en houdt
Voor een goede samenwerking tussen zorg en sociaal domein moeten partijen vooraf afspreken wie betrokken zijn en wie de regie voert. Een van de ambassadeurs werkt in haar regio met het AVE-model (Aanpak Voorkomen Escalatie). ‘Bij complexe casuïstiek is met dit model altijd helder wie de regievoerder is. Dat kan een verpleegkundige, een casemanager of een OGGZ-medewerker zijn’, zei een van de ambassadeurs.
Een praktisch hulpmiddel is de handreiking 'Kwetsbare ouderen thuis'. ‘In de handreiking staat dat partijen bij een overleg iemand moeten aanwijzen die de regie voert over de multidisciplinaire zorg en ondersteuning.’ Daarbij is het belangrijk dat deze regievoerder ook mensen kan aansturen. Regietaken moeten helder gedefinieerd zijn. De regievoerder heeft dan ook echt de leiding in het proces.’
Handreiking: concrete tools en praktijkvoorbeelden
De handreiking ’Kwetsbare ouderen thuis’ is bedoeld voor lokale en regionale partijen in eerstelijnszorg en het sociaal domein. Het document beschrijft 6 stappen die zij kunnen volgen om de zorg en ondersteuning van ouderen in een kwetsbare positie thuis te organiseren. Goede samenwerking en afstemming zijn belangrijk om mogelijke problemen op tijd te zien en de juiste hulp te bieden. De handreiking biedt hiervoor concrete tools en praktijkvoorbeelden. Het document sluit aan bij de Visie eerstelijnszorg 2030.
Investeer in samenwerking en preventie
Een verpleegkundig specialist vertelde dat de samenwerking tussen zorg en sociaal domein in haar regio nog niet van de grond komt. ‘Soms voel ik me een roepende in de woestijn. Alle professionals die ik spreek, hebben het druk. Het is voor hen gemakkelijker om door te hollen dan even stil te staan en te kijken hoe we beter kunnen samenwerken.’ Werkgevers kunnen volgens haar een belangrijke rol spelen door de samenwerking tussen de domeinen te faciliteren en te stimuleren.
Een ambassadeur vertelde dat zij binnen haar organisatie het domeinoverstijgend samenwerken presenteert als ‘iets waar we later de vruchten van plukken’. ‘Door goed samen te werken voorkom je crisissituaties. Het vervelende is alleen dat het moeilijk in geld uit te drukken is wat preventie oplevert. Maar uit ervaring weten we allemaal dat preventie de zorg en ondersteuning aan ouderen en hun naasten ten goede komt.’
Struikelblok: financiering
Financieringsregels belemmeren de samenwerking regelmatig, vonden de ambassadeurs. Bijvoorbeeld als de inzet van professionals wordt bemoeilijkt doordat de benodigde zorg niet past binnen bestaande contracten en financieringsafspraken van de Wlz, Wmo of Zvw. Bovendien ligt de nadruk in de financiering op het verlenen van zorg en minder op het voorkomen ervan. Volgens de ambassadeurs zouden financieringsregels daarom meer ruimte moeten bieden aan preventie.
Borg de samenwerking
De ambassadeurs waren het erover eens dat de samenwerking tussen zorg en sociaal domein beter geborgd moet worden. Zo blijft de samenwerking, ook bij personeelswisselingen, in stand. In beide domeinen is het personeelsverloop namelijk hoog. Soms vertrekt een gesprekspartner al kort nadat de samenwerking is gestart. Overdracht vindt vaak niet plaats. De opvolger moet zich eerst inwerken waardoor er niet altijd tijd is voor overleg en samenwerking.
Een van de ambassadeurs zag nog een ander struikelblok: samenwerking wordt vaak opgestart op basis van projectgelden. ‘Dan wordt er een dure projectadviseur ingevlogen, die weer vertrekt als het projectgeld op is. Samenwerking is hierdoor vaak afhankelijk van tijdelijke financiering. Als je gaat samenwerken moet je goed kijken naar belangrijke basisfactoren, zoals structurele financiering, permanente scholing en de juiste motivatie om samen te werken.’
Wat is de oplossing?
De oplossing volgens ambassadeurs? De samenwerking moet niet afhankelijk zijn van personen, maar onderdeel zijn van een werkwijze. Leg vast wie waarvoor verantwoordelijk is en zorg voor overdracht van taken bij een functiewissel. Nog een advies: ‘Gebruik samen met de andere stakeholders de handreiking "Kwetsbare ouderen thuis". Deze laat goed zien hoe je de samenwerking tussen domeinen kunt borgen.’ Maar: ‘Die stakeholders moeten dan wel mensen zijn uit de praktijk’, vond een ambassadeur.
Leer elkaar kennen, begrijp elkaar en benut elkaars expertise
De samenwerking verloopt soms moeizaam, omdat professionals elkaar niet kennen of elkaars expertise onvoldoende benutten. Een ambassadeur: ‘Als professional weet je wat een cliënt nodig heeft en welke disciplines ingezet moeten worden. Je schrijft een helder plan. Anderen moeten vervolgens vertrouwen hebben in jouw expertise. Ik bedoel, er moeten niet nog eens 6 andere betaalde krachten hun oordeel over het plan geven. Anders maken we de zorg onnodig duur.’
Als professional weet je wat een cliënt nodig heeft en welke disciplines ingezet moeten worden.
een ambassadeur
Begrip voor elkaars situatie helpt, aannames niet. ‘Voor sommige professionals is het lastig om een uur te blokken voor overleg’, gaf een huisarts aan. ‘Dat geldt voor huisartsen, maar ook voor verpleegkundigen die verschillende diensten draaien. Niet deelnemen aan een overleg wordt soms gezien als gebrek aan motivatie. Terwijl het eigenlijk een praktisch probleem is dat opgelost kan worden. Organiseer de multidisciplinair overleggen bijvoorbeeld aan het einde van de dag in plaats van midden op de dag’.
Over het ambassadeursnetwerk
Voor de implementatie van de handreiking 'Kwetsbare ouderen thuis' is een ambassadeursnetwerk opgezet. Hierin zitten professionals en experts uit verschillende beroepsgroepen binnen zorg en sociaal domein. Zij delen praktijkervaringen, denken mee over de toepassing van de handreiking en helpen deze onder de aandacht te brengen binnen hun eigen netwerk. Daarnaast fungeren zij als klankbord voor het projectteam.