Duurzaamheid in de zorg: ‘Begin en zoek de samenwerking’

Pijnlijke cijfers over de zorg

Tijdens het webinar komen de inspirerende voorbeelden met een vaart voorbij. Maar het begint met de realiteit: de zorg is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor 7% van de totale CO₂-uitstoot in Nederland. 4% van al het afval komt uit de zorg. En de zorg verbruikt 13% van alle grondstoffen.

Die cijfers liegen er niet om, laat gastspreker Ellen Bakker zien. Zij is bestuurslid van De Duurzame Verpleegkundige en hoofddocent aan de Hogeschool Rotterdam. Toch komt ze vooral met een positieve boodschap.

Goed voor cliënt en zorgprofessional 

Ellen legt uit dat gezondheid en de planeet aan elkaar gekoppeld zijn: 'Planetaire gezondheid wil zeggen dat de leefomgeving en gezondheid met elkaar verbonden zijn. Meer gezondheid voor de mens betekent vaak ook een gezondere planeet. Want de gezonde keuze is vaak ook de milieubewuste keuze. Denk aan op de fiets naar je werk gaan of gratis fruit op je werk.'

Ook zijn er genoeg zogenoemde 'koppelkansen', vertelt Ellen: 'Meer tijd doorbrengen in de natuur met cliënten is gezond en geeft rust. Buitenpsychologen bieden behandeling in de buitenlucht aan. Dat is niet alleen voor de cliënt goed, maar ook voor de zorgprofessional zelf. Een mooi voorbeeld van een win-winsituatie.'

Bekijk het webinar 'Duurzaamheid praktisch maken in de zorg'

Benieuwd naar het webinar? Kijk hier het hele webinar terug via YouTube.

Gezonde leef- en werkomgeving

Ook Rutger de Graaf neemt voorbeelden mee uit de zorgpraktijk. Als adviseur zorginnovatie houdt hij zich binnen Zorggroep Zaanstreek bezig met verduurzaming en de toepassing van groene innovaties. De manier waarop de organisatie dat doet, spreekt tot de verbeelding: met planten, licht en dieren.

Rutger: 'Om de lucht binnen te zuiveren kun je ingewikkelde installaties aanschaffen. Maar wij kozen voor planten. Dat groen had ook een psychologisch effect. Mensen voelden zich beter, werden vrolijker en socialer. Later toonde de Universiteit Wageningen dit positieve effect ook aan met hun onderzoek in de ouderenzorg.'

'Door het gebrek aan zonlicht gingen sommige planten dood', vervolgt hij. 'Met lampen losten we dat op. Maar we vroegen ons af wat het gebrek aan licht met mensen doet. Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat we vooral een tekort aan geel middaglicht hebben. Dat licht hebben we nodig om tot rust te komen.'

'Daarom hangen er bij ons zonlichtlampen die het bioritme volgen. En gaan we het hele jaar actief samen met bewoners naar buiten. Ook haalden we de natuur naar binnen en gooiden we ons huisdierenbeleid om. Nu zorgen huis- en therapiedieren voor liefde, plezier en een leuke werk- en leefomgeving. Buiten hebben we projecten om vogels, vlinders en bijen aan te trekken. We zijn nu een soort bio hub voor stadsnatuur.'

Samenwerking met natuurorganisaties

'Zoek de samenwerking', is een belangrijke tip die Rutger aan deelnemers meegeeft. Om groener te werken en te leven zocht Zorggroep Zaanstreek de samenwerking met natuurorganisaties en universiteiten. 'Natuurorganisaties, zoals de Bijenwacht, Staatsbosbeheer en Landschap.nl, hebben duizenden vrijwilligers die zorgorganisaties kunnen helpen met vergroenen.'

Green Deal Duurzame Zorg in de praktijk

De Limburgse ouderenzorgorganisatie Cicero Zorggroep ondertekende de Green Deal Duurzame Zorg 2.0 en 3.0. 'Die belofte willen we waarmaken', vertelt Marian Maaskant, medewerker beleidszaken bij Cicero.

Cicero bewijst dat ook, met het behalen van niveau zilver van de Milieuthermometer Zorg (MTZ). Voor 6 van de 13 locaties is dat al gelukt. 'Die Milieuthermometer is een heel handig hulpmiddel om aan te tonen dat je bezig bent met duurzaamheid. En het is een kapstok voor initiatieven.'

Om in aanmerking te komen voor een MTZ-certificaat gaat een organisatie aan de slag met 15 onderwerpen, zoals energie, water en afvalwater, catering en voeding en inkoopbeleid. Marian: 'Cicero heeft ervoor gekozen om veel vereisten centraal te verantwoorden. Dat scheelt veel tijd omdat bewijsvoering dan voor alle locaties geldt. Onze zorgprofessionals zijn zeker betrokken, maar we willen de zorg niet onnodig belasten.'

Ook blijkt in de praktijk niet alles moeilijk om te behalen, vertelt zij. 'Een van de vereisten voor het MTZ-certificaat gaat bijvoorbeeld over verantwoorde afvoer van medicijnresten. Ons medicatieprotocol voldeed daar al aan.'

Minder voedselverspilling

Het voorkómen van etensresten is een andere vereiste van de MTZ. 'Op meerdere locaties bieden we 1 menu voor het warme eten aan, in plaats van 2. We vragen cliënten bij opname, en daarna om de zoveel tijd, wat zij niet lusten. Als dat ingrediënt op het menu staat, krijgen zij een alternatief. Ze krijgen dus altijd iets wat ze lusten. En de porties worden op maat aangeboden.'

'Verder gaan wij vanaf nu 4 keer per jaar de voedselresten meten en evalueren, in plaats van 2 keer. Een locatie biedt eens in de 2 weken een vegetarisch menu aan. Daarvoor is eerst een proefsessie met de cliëntenraad gedaan.' Marian sluit haar presentatie af met een stimulerende boodschap: 'Cicero adopteerde de slogan van Loesje: "Verbeter de wereld. Begin."'

Gratis lidmaatschap en festival

Ook Ellen Bakker geeft nog een paar tips mee, die ook nog gratis zijn: 'Het lidmaatschap van De Duurzame Verpleegkundige kost niets. En de Groene Zorg Alliantie organiseert elk jaar Het Groene Festival, hét evenement op het gebied van duurzaamheid in de zorg. Ook dat is gratis!'

Meer weten?

• Meer kennis over Duurzame zorg binnen Vilans.
• Bekijk een overzicht van de positieve gezondheidseffecten in een klikbare infographic.
• Volg het ESCH-R project over circulariteit in ziekenhuizen.