'Baseer je op betrouwbare bronnen en blijf kritisch bij gebruik AI'

Of je nu wilt of niet, ook als zorgprofessional moet je iets met AI. ‘Je kunt niet je kop in het zand steken’, stelt Nienke. Ze legt uit waarom: ‘Als professional doe je er alles aan om goede ondersteuning en zorg te leveren. AI kan je hierbij op allerlei manieren helpen.’ Maar onkritisch gebruik heeft risico's. En die zijn in de zorg groter dan in veel andere sectoren. Dat vraagt niet alleen om bewustzijn bij professionals, maar ook om betrouwbare oplossingen die helpen om AI verantwoord toe te passen.

Risico's van generatieve AI-chatbots

De meeste mensen stellen weleens een vraag aan een AI-chatbot zoals ChatGPT of Copilot. Het antwoord kan heel overtuigend zijn en toch niet kloppen. Dat komt omdat zo’n chatbot de data uit allerlei bronnen haalt en combineert tot een antwoord. Soms zijn die data niet actueel, of zo onbekend dat de chatbot zelf iets verzint. Dit wordt ook wel hallucineren genoemd.

Daar moet je je van bewust zijn, stelt Nienke. ‘Via de klassieke manier van informatie zoeken via zoekmachines, kwam je nog op een website en kon je zelf beoordelen of de bron betrouwbaar is. Maar een chatbot geeft vaak geen bronvermelding. De formulering van het antwoord past helemaal in jouw straatje, terwijl je niet weet of het echt klopt. Grote kans dat je de verkeerde kant op wordt gestuurd. Dat heeft in de zorg al gauw gevolgen.’

‘Voor veel mensen is privacy slechts bijzaak’, vertelt Nienke. ‘Doordat een gesprek met een AI-chatbot heel echt en natuurlijk voelt, zijn mensen zich er minder van bewust hoe snel je gevoelige informatie deelt in zo’n gesprek. En bij veel van die chatbots is het maar de vraag waar de data naartoe gaat. Blijft die wel in Nederland of Europa? Misschien wordt jouw informatie in het taalmodel gestopt en ben je de grip erop kwijt. Het is een black box.’

InterventieZoekhulp

AI biedt veel kansen, als je de technologie zorgvuldig inzet. Dat is ook de gedachte achter de InterventieZoekhulp. Vanuit die rol ontwikkelde Vilans deze AI-maatwerktool op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Samen met een groot aantal kennisorganisaties en zorgprofessionals. De tool helpt zorgprofessionals en beleidsmedewerkers om snel werkende interventies binnen betrouwbare bronnen te vinden voor hun cliënt. Dat is een uitkomst, want interventies staan verspreid over honderden websites en wisselen sterk van kwaliteit.

‘De zoekhulp neemt een aantal belangrijke zorgen over AI weg’, zegt Nienke. ‘Je voert je zorgvraag in en daarna stelt de tool verdiepende vragen. Je medewerkers hoeven dus niet eerst een prompt-training te volgen, om goed met deze tool overweg te kunnen.’

Als de vraag helder is, zoekt de zoekhulp binnen een afgebakende database van zo’n 2500 werkende interventies uit meer dan 20 betrouwbare Nederlandse (openbare) bronnen. Vervolgens toont de zoekhulp de best passende interventies met korte omschrijving wat het doel is van de interventie. En wat er bekend is over bijvoorbeeld de effectiviteit of kosten. Op deze manier kun je interventies met elkaar vergelijken. Je kunt zelf doorklikken naar de bronplek van iedere interventie als je meer wilt weten. Vervolgens maak je samen met de cliënt de beste keuze. ‘Je bent minder tijd kwijt met zoeken en raakt misschien geïnspireerd door interventies waar je eerder niet aan had gedacht’, stelt Nienke.

Zorgen over AI? Dit kun je als organisatie doen

Zorg er wel voor dat je medewerkers AI-geletterd zijn, benadrukt Nienke. ‘Organisaties zijn dat sinds februari 2025 ook verplicht. Een e-learning is dan het minimale. Nog beter is het dat je een aantal key users hebt binnen je organisatie: collega’s die energie krijgen van werken met AI, goed op de hoogte zijn van de kansen en risico’s en aan wie je vragen kunt stellen.’

Nienke adviseert tot slot: ‘Het beste is als zorgprofessionals op intranet centraal alle (AI-)tools en informatie kunnen vinden die ze nodig hebben voor hun werk. Dit voorkomt dat medewerkers zelf naar informatie op zoek gaan via allerlei onbetrouwbare (AI) kennisbronnen waar je als organisatie geen grip op hebt.’ Met de InterventieZoekhulp ondersteunt Vilans organisaties om AI op een verantwoorde en praktische manier in te zetten in het dagelijks werk.

In de video vertellen, naast minister Mirjan Sterk, ook twee zorgmedewerkers wat het voordeel is van de zoekhulp en hoe het ze kan helpen in hun werk.