Toekomst ouderenzorg: ook maatschappij is aan zet

Zorgprofessionals niet altijd het antwoord

De ouderenzorg in Nederland moet anders én kan anders. Maar de toenemende vraag naar zorg voor ouderen is niet op te lossen door alleen zorgorganisaties en zorgverleners. We moeten af van de overtuiging dat zorg van professionals altijd het antwoord is. De maatschappij moet meer gaan zorgen. En de zorg moet meer vermaatschappelijken.

Dichter bij huis

Het is een goede ontwikkeling dat ouderen langer (zelfstandig) thuis of in de buurt kunnen wonen, op voorwaarde dat ze daar passende zorg en ondersteuning kunnen krijgen. We weten uit onderzoek dat ouderen dat ook in de toekomst het liefst willen. Zelfs als ze (meer) zorg nodig hebben. Een groot deel van de ouderen geeft aan dan terug te kunnen vallen op anderen voor extra hulp. Dat betekent ook dat je zorg dichter bij de mensen thuis moet organiseren.

Inmiddels zien we daarvan al veel werkzame voorbeelden. Niet alleen van anders zorgen, maar ook van diversiteit aan woonvormen en de mogelijkheden van zorgzame gemeenschappen. De verandering is gaande. Maar tegelijk moet er nog (te) veel gebeuren. Niet alleen 'de zorg' heeft een opgave. Iedereen is aan zet.

Model 'Het leven centraal'

Daarbij hoort ook het beter faciliteren van naasten, zoals familie en kennissen, en zorgzame buurten. Van burgers wordt veel verwacht. De boodschap moet nog krachtiger. Het model 'Het leven centraal' gaat ervan uit dat er eerst wordt gekeken wat de behoefte is van iemand met een zorg- of ondersteuningsvraag.

Gaat het echt om zorg? Of gaat het om wat hulp bij het dagelijks leven, vervoer, sociale contacten en om wat te kunnen betekenen en je nog steeds van betekenis te voelen? Zie de vraag achter de vraag, de behoeften en de beleving van de persoon.

Dan zijn er verschillende stappen mogelijk: wat kan iemand zelf oplossen? Of als dat niet lukt, wat kan iemand dan (opnieuw) leren zelf te doen, met soms tijdelijk hulp van een zorgprofessional? Daarna zijn er nog meer mogelijkheden. Denk aan hulp van mantelzorgers, naasten en vrijwilligers, zorgzame gemeenschappen, hulpmiddelen of digitale zorg.

Van belang is wel dat deze mensen ook uit de voeten kunnen. Dat zij ervaringen van anderen, praktische kennis en informatie vinden. En dat zij weten bij wie ze terecht kunnen bij vragen. Is de zorgvraag dan nog niet beantwoord? Dan komt pas de professionele zorg in beeld én in actie. Zo kunnen we die beschikbaar houden voor iedereen die het echt nodig heeft. Hiermee zijn we dus allemaal aan zet.

Sandwichgeneratie

De ouder wordende samenleving gaat ons allemaal raken. Dat is ook mooi, want ouderen hebben veel levenswijsheid en kunnen jongere generaties veel bieden. Natuurlijk is het ook pittig. Dat weet ik maar al te goed als burger in de 'sandwichgeneratie' met oudere ouders en tienerkinderen.

Als we professionals met vertrouwen inzetten waar ze de meeste waarde kunnen toevoegen, we digitale zorg veel slimmer gebruiken en we allemaal doen wat we kunnen voor de ander, staat iedereen er minder snel alleen voor. Dat is mijn wens voor deze Nationale Ouderendag.

Tot slot: ambitie is nodig, maar versnellen en innoveren gaat niet vanzelf. Echt veranderen kost tijd. Stimuleer en faciliteer wat goed gaat. Leer meer van elkaar. Gebruik daarvoor de kennis en ervaringen die er al zijn.

En vooral: denk niet vanuit wetten, regels en hoe we het hebben georganiseerd. Zet het leven van mensen centraal: wat willen zij? Behoeften en wensen veranderen. Vertrek dus niet vanuit oude beelden of aannames, maar vanuit en samen met de ouderen van vandaag en die van morgen.