Dagstructuurondersteuning | Zorgtechnologie

In het kort

Sector

Ouderenzorg, Gehandicaptenzorg

Voor wie

Cliënt

Fase

In gebruik

Wat is dagstructuur-ondersteuning?

Er zijn verschillende technologieën die cliënten kunnen ondersteunen bij hun dagstructuur:

Beelscherm zonder interactie

Op het beeldscherm verschijnen herinneringen in teksten en symbolen. Eventueel met een geluid of een virtueel persoon (avatar) om de aandacht te trekken. Het scherm kan als een fotolijst op een tafeltje of kast staan.

Beeldscherm met interactie

Dit gaat om een tablet met een aangepaste eenvoudige bediening, waarmee je met elkaar in gesprek kunt. Zo kan een mantelzorger of naaste de tablet op afstand bedienen en bijvoorbeeld beeldbellen opstarten. Voor de thuiszorg is er een aparte digitale omgeving om te beeldbellen met cliënten. Lees meer over Beeldschermzorg.

Sociale robot

Een sociale robot is een relatief kleine robot met enkele menselijke kenmerken. De robot spreekt herinneringen uit, geeft instructies, coacht, voert gesprekken, kan complimenten geven of muziek afspelen.

Combinatie van een beeldscherm en een sociale robot

Denk aan een beeldscherm in een robot of een beeldscherm met menselijke vormen. Het scherm is interactief, net als een beeldscherm van een telefoon en heeft vergelijkbare functies als de sociale robot.

Het is belangrijk om te bepalen wat de behoeftes zijn op het gebied van ondersteuning bij dagstructuur om de juiste keuze voor een van deze subtypen te maken. Zo zijn bijvoorbeeld sociale robots meer geschikt voor cliënten die moeite hebben met het nemen van initiatief, en beeldschermen voor mensen zonder of met lichte cognitieve problemen.

Hoe helpt het bij het zorgproces?

Technologie voor ondersteuning bij de dagstructuur helpt de cliënt bij de persoonlijke dagplanning door herinneringen te geven voor dagelijkse handelingen en afspraken. Deze herinneringen kunnen bijvoorbeeld een zorgprofessional, mantelzorger of naaste programmeren.

Bij verschillende toepassingen is er een verbinding tussen de technologie en het zorgdossier mogelijk. Zo komen zorgafspraken automatisch in de agenda. Deze technologieën ontlasten de zorgprofessionals, mantelzorgers of naasten die normaal gesproken de cliënt zouden moeten herinneren aan de dagplanning. Daarnaast kan het bijdragen aan de zelfredzaamheid van cliënten.

Controle op ondersteuning dagstructuur

Het is wel belangrijk dat cliënten de herinnering opvolgen. Dat kun je niet altijd goed controleren via de technologie voor dagstructuur. Dit blijft een taak voor een zorgprofessional, mantelzorger of naaste. Voor het monitoren van hun dagpatroon kun je ook denken aan leefpatroonmonitoring.

Voorbeeld: bij de herinnering om te eten, ziet de mantelzorger, naaste of zorgprofessional via leefpatroonmonitoring of er hierna activiteit in de keuken is.

Doelgroep

Ouderenzorg

Technologie voor ondersteuning bij de dagstructuur wordt het meeste ingezet bij extramurale cliënten. Deze mensen zijn het meest geholpen bij ondersteuning in de dagstructuur:

Mensen met geheugenverlies door dementie of niet-aangeboren hersenletsel, of andere vormen van cognitieve problemen en geheugenproblemen.
Mensen met een psychische aandoening, zoals depressie of autisme, die moeite hebben met het herinneren van afspraken of vasthouden van de dagstructuur.
Mensen met het syndroom van Korsakov.
Mensen met het syndroom van Huntington.
Intramurale cliënten die behoefte hebben aan meer houvast.

Aandachtspunten

Bij ondersteuning via een beeldscherm met teksten en symbolen, moet de gebruiker wel kunnen lezen en zich bewust zijn dat ze naar het scherm moeten kijken.
Mensen die slechthorend zijn, kunnen de technologie voor dagstructuur soms niet goed horen.
Voor mensen met dementie is de technologie voor dagstructuur vooral handig in het beginstadium en middenstadium. In het laatste stadium is vaak het kortetermijngeheugen aangetast, zodat iemand de herinnering (te) snel weer vergeet.

Gehandicaptenzorg

Technologie voor ondersteuning bij de dagstructuur wordt vaak ingezet bij mensen met een beperking. Mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) of een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben het meest aan ondersteuning bij de dagstructuur. Zij hebben moeite hun dagindeling te structureren en overzichtelijk te houden.

Aandachtspunten

Door visuele of fysieke beperkingen kan het gebruik van de technologie veel tijd en energie kosten. Denk aan een apparaat vasthouden, opties aanklikken, lezen vanaf een scherm, typen of gebruikmaken van stembesturing. Stembesturing betekent dat je je apparaat kunt bedienen met gesproken opdrachten.
Er is een goede match nodig tussen de behoeften van de cliënt en de technologie.
Het trainen van de cliënt in het gebruik van de technologie vraagt aandacht.
Bij ondersteuning via een beeldscherm met teksten en symbolen, moet de cliënt kunnen lezen. Het vraagt ook het bewustzijn van een cliënt dat die naar het scherm moet kijken.
Mensen die slechthorend zijn, kunnen de technologie voor dagstructuur soms niet goed horen.

Waardebepaling

Zachte kosten	Zachte baten
Minder fysieke contactmomenten Herinrichten van zorgproces Leren werken met technologie Uitleg aan cliënten en mantelzorgers Bij verkeerd gebruik: risico	Grotere zelfstandigheid voor cliënten (voedselinname, agenda bijhouden, slaap-/waakritme, en persoonlijke verzorging) Beter inregelenvan medicatie en vergroten medicatietrouw Vergroten zelfredzaamheid van cliënten Rust voor cliënt Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten Mantelzorgers worden minder belast
Harde kosten	Harde baten
Kosten introductie in de organisatie (tijd voor training, installatie, beheer) Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en internetverbinding Bij storingen extra werklast Kosten hardware/software Zorgprofessional stelt in/houdt bij en stemt af met cliënten en collega’s	Minder zorgmomenten Minder reisbewegingen

Wet- en regelgeving

Als de zorgtechnologieëWorden er zorgtechnologieën voor ondersteuning bij dagstructuur gebruikt? Dan is er geen sprake van toezicht op de cliënt en is de Wet zorg en dwang (Wzd) niet van toepassing. Bij gebruik van sensortechnologie is dat wel het geval. Sommige technologieën voor ondersteuning bij dagstructuur hebben namelijk sensoren die in het scherm zijn ingebouwd. Lees meer over digitale zorg en de Wzd.

Financiering

Wmo: enkele gemeenten: ondersteuning mantelzorg, try & buy principe.
Zvw: in de praktijk schaft bijvoorbeeld de thuiszorgorganisatie de digitale zorgtechnologie aan, en biedt deze vervolgens aan cliënten aan. Soms wordt hiervoor een eigen bijdrage gevraagd. Prestatie thuiszorgtechnologie:Bijna alle zorgverzekeraars. Eén zorgverzekeraar is nu nog te beperkt om de kosten helemaal te dekken.
Wlz: binnen dagtarief voor Volledig Pakket Thuis. Bij Modulair Pakket Thuis is prestatie thuiszorgtechnologie van toepassing, het kunnen declareren van extra uren bij het zorgkantoor.

Implementatie

Implementatietoolkit Dagstructuur-ondersteuning

Waardigheid en trots voor de toekomst en Zorgvernieuwing in Versnelling hebben de implementatietoolkit Dagstructuur-ondersteuning samengesteld in samenwerking met diverse zorgorganisaties die hun ervaring wilden delen. De toolkit geeft een praktisch stappenplan gericht op dit zorgproces, inclusief voorbeelddocumenten, tools en tips. Lees meer en download de toolkit.

Alvast enkele tips:

Maak een vertaalslag naar de zorgprocessen. Wanneer gebruik gemaakt wordt van digitale dagstructuur-ondersteuning vindt een verandering in het zorgproces plaats. Denk hierbij aan het aanpassen van werkwijzen en protocollen.
Bepaal per cliënt welke doelen je wil bereiken en leg deze vast. Denk bijvoorbeeld aan meer zelfredzaamheid, medicatietrouw, consistentere voeding inname, persoonlijke verzorging. Gebruik deze doelen bij (tussen)evaluaties.
Zet niet gelijk alle afspraken of activiteiten waar de cliënt ondersteuning bij nodig heeft in het systeem. Bouw dit geleidelijk op zodat de cliënt eraan kan wennen.
Over het algemeen zorgt de mantelzorger voor het programmeren van de herinneringen of andere berichten. Dit kan via een familieportaal waar de mantelzorger vaak al bekend mee is. Door de zorgafspraken in de digitale agenda te zetten, kunnen ze worden uitgesproken of getoond.
Let goed op de software die een dagstructuurtechnologie gebruikt. Sommige gebruiken ‘open’ programma’s. Meer informatie en tips rondom privacy en het internet op de website van de Consumentenbond.