Virtual reality (VR) voor medewerkers en mantelzorgers
Laatst bijgewerkt op: 20-08-2025
Virtual reality (VR) kan bijdragen aan betere zorg en ondersteuning. Het helpt zorgprofessionals bijvoorbeeld om zich in te leven in hoe de cliënt zich voelt in een bepaalde (zorg)situatie. Dit draagt bij aan een betere communicatie en daarmee de zorg. Met VR kun je ook lastige situaties oefenen, zoals een slechtnieuwsgesprek. Zo ben je beter voorbereid op de praktijk. Lees op deze pagina alles over de inzet van VR.
In het kort
Sector
Ouderenzorg, Gehandicaptenzorg
Voor wie
Zorgverlener, Naaste/mantelzorger
Fase
In gebruik
Virtual reality (VR) is een verzamelnaam voor verschillende technologieën die de gebruiker een virtuele wereld laten beleven. De meest gebruikte technologie hiervoor is de VR-bril. Via deze bril heb je een 360-graden (interactieve) beleving. Op een VR-toepassing moeten modules of content afgespeeld worden. Er zijn verschillende ontwikkelaars die deze content maken. Zo zijn er ook VR-modules ontwikkeld voor zorgprofessionals, naasten en mantelzorgers.
Het hangt van de technologie af hoe aanwezig je je voelt in die virtuele wereld. Er zijn 4 niveaus van beleving:
1. Smartphone, tablet, of desktop. Met je muis of vinger kun je het beeld op het scherm ronddraaien. Denk bijvoorbeeld aan Google Maps.
2. Kartonnen VR-bril. Door je smartphone in een kartonnen bril te plaatsen kun je 360 graden om je heen kijken in een virtuele wereld.
3. VR headset. Een hoofdtelefoon met bril, 2 ingebouwde schermen en speakers. Ook hier kun je om je heen kijken in een virtuele wereld.
4. Uitgebreide VR-installatie. Naast de VR headset heb je nu ook 2 controllers. Hier kun je voorwerpen virtueel mee oppakken. Sensoren laten jouw bewegingen zien in de virtuele wereld. Bijvoorbeeld als je springt of bukt.
Virtual reality kan zorgprofessionals, naasten en mantelzorgers op de volgende vlakken ondersteunen in het zorgproces: Opleiding en training
Zorgprofessionals, naasten en mantelzorgers kunnen via VR realistische zorgsituaties oefenen in een veilige omgeving. Denk bijvoorbeeld aan ziektebeelden herkennen, handelingen uitvoeren of lastige gesprekken voeren. Zo vergroten zij hun kennis en zelfvertrouwen, zonder risico voor de cliënt.
Empathie en bewustwording
VR laat zorgprofessionals, naasten en mantelzorgers ervaren hoe het is om in de schoenen van de cliënt te staan. Bijvoorbeeld bij dementie of Parkinson. Dit vergroot het begrip voor het gedrag en de behoeften van de cliënt. Zo kun je beter aansluiten op wat de cliënt wil en nodig heeft, en bied je betere zorg of ondersteuning.
Rust en herstel
Voor zorgprofessionals, naasten en mantelzorgers biedt VR ontspanning en herstel. Bijvoorbeeld via rustgevende omgevingen, ademhalingsoefeningen of mindfulness. Dit helpt bij het omgaan met werkdruk of emotionele belasting.
Virtual reality (VR) belevingen worden ontwikkeld voor verschillende doelgroepen. Op deze pagina over VR voor medewerkers en mantelzorgers, worden deze hier toegelicht.
Zorgmedewerker
Voor zorgmedewerkers is VR vooral een leermiddel. Het helpt hen vaardigheden aan te leren en lastige situaties te oefenen in een realistische, maar veilige omgeving. Daarnaast draagt het bij aan het ontwikkelen van empathie voor cliënten. Daarnaast kan VR worden ingezet ter ontspanning, bijvoorbeeld voor zorgmedewerkers of mantelzorgers die behoefte hebben aan een rustmoment in een intensieve werkomgeving.
Mantelzorgers
Voor mantelzorgers biedt VR inzicht in de aandoening van hun naaste, wat hen helpt om beter te begrijpen wat iemand doormaakt. Tegelijkertijd zijn er ontspanningstoepassingen die hen ondersteunen in het omgaan met de emotionele belasting van het zorgen.
Deze waardebepaling is hypothetisch. Waardebepalend onderzoek heeft nog niet plaatsgevonden in de praktijk. Deze hypothetische effecten zijn gebaseerd op de internationale wetenschappelijke literatuur en de verwachte effecten in de Nederlandse zorgcontext.
| Zachte kosten | Zachte baten |
| Zorgmedewerkers en mantelzorgers
|
| Harde kosten | Harde baten |
|
|
De VR-technologie is voor zorgprofessionals, mantelzorgers en naasten, niet voor cliënten. De Wzd is daarmee dus niet van toepassing. Lees meer over digitale zorg en de Wet zorg en dwang.
De toepassing van VR(-bril) door zorgmedewerkers is weliswaar digitale technologie, maar is geen zorg op afstand en/of toezicht op afstand, zoals beschreven in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz).
De VR bril, ingezet voor zorgmedewerkers, valt bij gebruik door zorgmedewerkers - die werken in de Wlz - onder de categorie hulpmiddelen voor verzorging en wonen, roerende voorziening.
Zie verder: Handreiking 'Hulpmiddelen voor cliënten met een Wlz-indicatie' | Rapport | Zorginstituut Nederland
- Wmo: niet van toepassing, behalve mogelijk bij Wlz-VPT, MPT of PGB.
- Zvw: niet van toepassing, behalve mogelijk bij Wlz-VPT, MPT of PGB.
- Wlz: Een hulpmiddel voor verzorging en wonen, roerende voorziening, kan worden gefinancierd uit het dagtarief bij een Wlz-indicatie waarbij de cliënt intramuraal verblijft. Dit ongeacht of dit met of zonder behandeling is. Bij een Wlz-indicatie met een invulling VPT, MPT of PGB kan dit niet gefinancierd worden uit het beschikbare dagtarief. Er zou dan een beroep moeten worden gedaan op de zorgverzekering van de cliënt of de gemeente voor een dergelijk hulpmiddel voor verzorgen en wonen, roerende voorziening.
Bepaal aan de hand van je eigen doelstelling of de inhoud van de VR-ervaringen een goede match is voor de zorgmedewerkers en wat je hen wilt meegeven.
- Biedt de VR-beleving niet aan als een gadget, maar maak het een onderdeel van het trainingsproces.
- Gebruik het train-de-trainer concept. Dit is een veelgebruikte methode om de VR-ervaringen in te zetten binnen de organisatie.
- Train trainers niet alleen op de virtuele beleving, maar ook op het voeren van het nagesprek en het begeleiden en eventueel doorverwijzen van deelnemers.
- Maak gebruik van een multidisciplinair projectteam van organisaties en personen betrokken bij het opzetten, uitvoeren en inbedden van de VR-beleving.
- Bepaal hoe het beheer - van de updates - in de organisatie geregeld kan worden. In sommige gevallen kan dit niet centraal, omdat het een consumentenproduct is en er nog geen zakelijk model op de markt is.
- Gebruik meerdere aanspreekpunten bij een ICT-afdeling. Eén aanspreekpunt is kwetsbaar.
- Wees voorzichtig met het beleggen van het beheer bij afdelingen die daar niet voor uitgerust zijn. Het is belangrijk goede afspraken te maken over het opladen van de VR-brillen en het actueel houden van de software.
- Een QR-code en daaraan gekoppelde vragenlijst direct na de deelname aan de VR beleving geeft direct terugkoppeling over de ervaring.
- Voor medewerkers: Denk regelmatig terug aan je VR-ervaring: wat kun je in gesprekken die je hebt inzetten?
- Gebruik leerlijnen, leersystemen of bestaande dementietraining om van testfase naar duurzame inbedding in de organisatie te komen Op gemeentelijk niveau is borging in samenhang met andere projecten en activiteiten van belang.
