‘Gebruik de kracht van het bewonersinitiatief’
Gepubliceerd op: 06-01-2026
Een soort Asterix en Obelix-dorp, met een katholieke traditie en een van oudsher sterke onderlinge verbondenheid. Zo kenschetst Vilans-onderzoeker Marian Zegwaard het dorp Achterveld, in de gemeente Leusden, met zo’n 2.700 inwoners. Zij liep een jaar lang mee met het bewonersinitiatief DAVA (Door Achterveld Voor Achterveld), stak haar handen uit de mouwen en zocht tegelijkertijd naar de reden waarom dit zo’n succes kon worden.
Want een succes is het. De vereniging DAVA, een initiatief van oud-huisarts Lucas Koch, organiseert tal van initiatieven en activiteiten voor oud en jong. Zo zijn er de buurtverbinders, is er een kookgroep die thuis bij mensen kookt om dan samen te eten met anderen, wordt er geschaakt, is er yoga, wordt er getuinierd of gewoon een praatje gehouden. In de buurthuiskamer is van alles te doen. De vereniging telt meer dan 350 leden en meer dan 100 vrijwilligers, heeft 50 buurtcontactpersonen en 1 betaalde dorpsondersteuner.
Al heel lang vrijwilligersinitiatieven
Die vrijwilligersinitiatieven zijn er in Achterveld eigenlijk al vanaf heel vroeger. Er is bijvoorbeeld een commissie voor de feestelijke inrichting van de jaarlijkse kerstmarkt waarvan de opbrengsten voor het goede doel zijn. Gemeenschapszin zit in de haarvaten en maakt het mogelijk om veel verschillende zaken te bewerkstelligen en dingen voor elkaar te boksen. Van het verplaatsen van onhandige fietsenrekken tot toestemming om ook niet-katholieken te mogen begraven op de begraafplaats bij de katholieke kerk. Waarvoor overigens drie jaar overleg met het bisdom voor nodig was.
Dorpsondersteuner
‘Ik heb er zelf aan verschillende activiteiten meegedaan’, vertelt Marian. ‘Koffie geschonken bijvoorbeeld en ik ben nu nog betrokken bij een wooninitiatief voor meerdere generaties. Ik heb ook heel veel mensen gesproken om achter de motieven te komen waarom mensen trekker zijn of meedoen en meehelpen bij activiteiten. Tegelijk met mij startte een betaalde dorpsondersteuner, Lonneke. We gingen ook samen op pad, ik vroeg waarom mensen zich hiervoor wilden inzetten en waarom zij mee wilden doen. De dorpsondersteuner was er dan voor de zakelijke kant.’
Carnavalstijd
Zelf woont Marian in buurdorp Hoogland. ‘Er zijn allerlei connecties tussen de dorpen. In carnavalstijd gaat een bus met Hooglanders carnaval vieren in Achterveld en ik ken mensen in mijn dorp die daarvandaan komen of er familie hebben. Ik ben zelf opgegroeid in Groningen en heb dus wel gevoel voor kleinere dorpen.’
Kracht van verbinding
Wat is haar opgevallen? ‘Als je niet goed kijkt, denk je misschien: wat een gezellige boel, maar er ligt heel veel onder. Saamhorigheid, betekenisvol willen zijn (zingeving) en verbinding willen vinden. Die kracht moet je willen zien. De activiteiten zijn het resultaat van iets anders. De betrokkenheid is enorm. En het gaat gewoon, het is zo vanzelfsprekend.’
Zelf oplossen
Organisaties moeten die kracht ook willen zien, en daar gebruik van maken, vindt Marian. ‘Als formele partij moet je nieuwsgierig zijn naar de motivatie van mensen, waarom doen zij deze activiteiten. Ik heb ook gesproken met ambtenaren van de gemeente waar Achterveld bij hoort. Die verbazen zich erover dat er niemand naar hun loket komt met vragen over belastingformulieren, maar dat lossen ze in Achterveld zelf op. De gemeente heeft ook cursussen voor kinderen van ouders die in een vechtscheiding liggen. Ik snap echt niet dat ze verbaasd zijn dat daar niemand uit Achterveld komt. In zo’n kleine gemeenschap waar iedereen elkaar kent, sta je dan meteen in de etalage. Dat wil je toch niet. Hou rekening met de moeilijkheidsgraad van hoe het in een dorp werkt.’
Verbinding leggen
Achterveld heeft ook een verpleeghuis dat vrijwilligers uitnodigt met bewoners activiteiten te gaan doen. Marian: ‘Zo ontstaat er een wisselwerking. Durf zaken samen aan te bieden. Achterveld heeft ook een mooie tuin ingericht, daar maken de kinderen, volwassenen en de bewoners van het verpleeghuis gebruik van. Leg die verbinding.’
Leerzaam en inspirerend
Tot slot, wat waren de reacties van de Achtervelders zelf? ‘De mensen vonden het superleuk dat ik meeliep en meeloop. Zijn wij zo bijzonder, vroegen zij zich af, is dit iets waar anderen van kunnen leren. Ja dus! Ze zijn er heel trots op dat ze samen dingen oppakken en dat dat voor hen leuke dingen met zich meebrengt en een goed gevoel. Ik was werkelijk verbaasd over wat ze allemaal doen en hoe vanzelfsprekend dat is, maar ook dat het zo onzichtbaar is. Voor mij was het heel erg leuk, leerzaam en inspirerend.’
Handreiking 'In het hart van de gemeenschap'
Bewonersinitiatieven, met als uitgangspunten nabijheid, veerkracht en solidariteit tonen aan dat zorg anders te organiseren is. Vilans maakte een handreiking hoe professionals of organisaties goed kunnen aansluiten bij bewonersinitiatieven in de wijk. Daarvoor liep een aantal Vilans-medewerkers een jaar lang mee met initiatieven in hun eigen woonomgeving.