Hospice Kromme Rijnstreek durft het aan: zorghandeling door vrijwilligers

Hospice Kromme Rijnstreek in Houten is een Bijna Thuis Huis en viert dit jaar zijn 15-jarig bestaan. Het hospice met 4 appartementen wordt gerund door 130 vrijwilligers. Dag en nacht staan zij klaar voor hun gasten in de allerlaatste levensfase. De vrijwilligers worden daarin bijgestaan door twee betaalde coördinatoren en een verpleegkundige dienst in de ochtend, avond en nacht. Een specifieke groep is getraind om zorghandelingen uit te voeren, de zorgvrijwilligers. 

Onvermijdelijke transitie

Voordat de dagelijkse zorg zo soepel verliep, ging Hospice Kromme Rijnstreek eerst door een dal, vertellen coördinator Wendie Zwarts en zorgvrijwilliger Marianne Boon. ‘Begin 2025 hoorden we dat er vanwege overheidsbezuinigingen niet langer 24 uur per dag verpleegkundige zorg zou zijn. Daarop zegde de zorgaanbieder het contract op. En toen zijn, naast de toenmalige verpleegkundigen, ook veel vrijwilligers vertrokken. Dat losten we op met een groep tijdelijke verpleegkundigen. En gelukkig vonden we een nieuwe zorgaanbieder.’

Zes maanden had het hospice de tijd om de boel op orde te brengen. ‘Daarin namen we de vrijwilligers mee in alle stappen, hielden we diverse toekomstsessies en gingen bij andere hospices kijken. Ook volgden onze vrijwilligers verplichte trainingen, die mede door deskundige vrijwilligers werden gegeven. Een aantal vrijwilligers werd lid van de Kwaliteit- en Leren & Ontwikkelen-commissies’, vertelt Wendie.

Zorghandelingen door vrijwilligers

Veel zorgorganisaties vinden het nog (te) spannend om vrijwilligers of naasten zorghandelingen te laten uitvoeren. Hospice Kromme Rijnstreek is die fase al voorbij. Hoe werkt dat in de praktijk? De verpleegkundigen komen niet langer 24 uur per dag, maar zijn er in de ochtend, avond en nacht. Dat betekent dat getrainde zorgvrijwilligers bijvoorbeeld medicatie aanreiken en in overleg op de morfinepomp mogen drukken. ‘Medicatie aanreiken is geen voorbehouden handeling, mits de verpleegkundige de medicatie vooraf klaarzet.’ Ook geven ze eventueel laatste zorg en vragen ze vrijwilligers om extra bij te springen. Marianne: ‘Een uitvaartbegeleider heeft ons daarin geschoold.’

Voordat zorgvrijwilligers dit mogen doen, volgen ze eerst verschillende trainingen. Zoals de introductiecursus en de trainingen medicatie aanreiken, rapporteren en overdragen, signaleren van de stervensfase en het geven van de laatste zorg. Wendie: ‘Voor die trainingen kijken we eerst wat we zelf in huis hebben. Een vrijwilliger was bijvoorbeeld psycholoog en geeft trainingen in het rapporteren en overdragen en in er zijn. Ook is er een e-learning over de stervensfase, gemaakt door de hospice-arts. De "handen aan het bed"-cursus wordt gegeven door 2 vrijwilligers uit de zorg. Verder werken we samen met koepelorganisatie VPTZ, de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg. Zo gebruiken wij hun kwaliteitskader.’

Duidelijk zorgprotocol

Het hospice heeft een duidelijk protocol voor zorgvrijwilligers. Zij werken altijd als (gecertificeerd) duo, nemen samen besluiten en stellen bij twijfel vragen aan de verpleegkundige of achterwacht. Ook controleren ze samen de medicatie en openen ze samen het sleutelkastje waar de medicatie staat. ‘Alles wat medisch is, stemmen ze af met de verpleegkundige. Ook kunnen ze de verpleegkundige oproepen als het nodig is. En stellen ze vragen als ze tijdens hun zorgtaken coaching nodig hebben, bijvoorbeeld bij het wassen van een gast.’ Ze rapporteren in een papieren vrijwilligerszorgmap, want ze hebben geen toegang tot het cliëntendossier.

Ook kan er tijdens drukke momenten een beroep gedaan worden op ‘extra handen’ via de whatsapp-vrijwilligersgroep. Dat was een van de grootste angsten tijdens de transitie, vertellen Wendie en Marianne. ‘Gaat dat wel goed als het druk is? Maar 99 van de 100 keer staat er meteen een vrijwilliger klaar.’ Ook is er een achterwacht (van de coördinator en/of ervaren vrijwilligers) en back-up vanuit het bestuur. ‘Sporadisch worden zij gebeld.’

De ‘don’ts’

Dan merkt iemand in de zaal op: ‘Deze workshop heet "De Do’s and Don’ts van werken met zorgvrijwilligers". Wat zijn de don’ts?’ Wendie: ‘Het aanreiken van medicatie verliep niet altijd vlekkeloos, want vrijwilligers vinden het soms nog spannend. Maar er gebeurt niets onoverkomelijks. Maar op deze manier gaan werken, vraagt goede communicatie en borging.’ Marianne: ‘Ook de interne communicatie is een leerpunt, zodat je geklets in zo’n grote, voornamelijk vrouwengroep voorkomt.’

Zorg voor een goede borging

Het hospice zorgt voor een goede borging. Met een uitgebreide werkwijzen-map en een kwaliteitshandboek, diverse commissies, e-learnings via REINHELPT en Carend, scholing tot ontruimer BHV en een beschrijving van de nieuwe rollen. ‘De maandelijkse intervisie moet nog een beetje beklijven, want in het verleden was dat soms te veel een klachtenuurtje. Maar nu hebben we er een goede vrijwilliger voor’, zegt Wendie.

Hoe ervaren zorgvrijwilligers hun nieuwe taken? ‘Het gros van de vrijwilligers vindt hun nieuwe taken heel erg leuk, omdat er veel meer mag. Ze voelen zich meer in de lead', zien Wendie en Marianne. ‘Dat biedt ook een kans om hun talenten te gebruiken’, reageert iemand in de zaal. Met een dikke knipoog eindigt Wendie: ‘Daar maken wij als hospice ook dankbaar "misbruik" van!’

Meer weten

• Lees meer over Hospice Kromme Rijnstreek en het zorgteam van het hospice.
• Lees meer over de Vrijwilligers Palliatieve Terminale Thuiszorg (VPTZ).