Pluryn: ‘Train naasten goed en durf los te laten’

Tijdens de drukbezochte Vilans-bijeenkomst op 9 juni 2026 in Zwolle is goed te merken dat het aanleren van zorghandelingen aan cliënten en naasten leeft. De Pluryn-workshop ‘Jij als schakel: begeleiden van cliënten en naasten bij zorghandelingen in de gehandicaptenzorg’ kan op veel belangstelling rekenen. Opvallend veel verpleegkundigen uit de gehandicapten-, ouderen- en thuiszorg schuiven aan.

Kracht van het delen

De kracht van deze interactieve workshop zit ‘m in het delen. Somatisch verpleegkundige Robin Coenen en hbo-verpleegkundige Eva Degen van Pluryn zetten de deelnemers meteen aan het werk. Waar wil je meer over weten? Waar loop je tegenaan? Daarna delen zij de vragen en ervaringen in 6 thema’s in: 

1. Organisatie & afspraken maken
2. Verantwoordelijkheden
3. Teams
4. Werkdruk
5. Weerstand
6. Het netwerk

Angst om taak uit handen te geven

Zo maakt het thema ‘verantwoordelijkheden’ al snel veel los. Een situatie die deelnemers herkennen: de angst van een zorgprofessional om een taak uit handen te geven. ‘In de wijk gaat het samenwerken met naasten of vrijwilligers vaak goed, in het hospice ook. Maar zodra mensen binnen een instelling gaan wonen, ontstaat er opeens veel angst. Het gevoel heerst: als het misgaat, is het mijn schuld’, zegt een deelnemer. Iemand in de zaal ziet een mogelijke verklaring: ‘Vaak is dat ontstaan door de bestraffende tik op de vingers uit het verleden.’

Robin van Pluryn schetst wat je als zorgorganisatie kan doen: ‘Het helpt als de organisatie medewerkers aanstelt voor het vastleggen en bewaken van informele zorg. Bij Pluryn lopen zij met mensen mee, leren zij taken aan en kijken ze mee als iemand een handeling doet. Ook is het belangrijk dat je regelmatig evalueert en goed vastlegt.’ 

Omgaan met weerstand

Deelnemers wisselen ook in subgroepen uit. In de groep die praat over weerstand, komt het uit handen geven van zorg ook voorbij. Maar dan is het niet de zorgprofessional, maar de naaste die de zorghandeling niet wil loslaten. Een medewerker uit de gehandicaptenzorg: ‘Een kind of jongere met een ernstige meervoudig handicap komt bij ons wonen wanneer het thuis te veel is geworden. Wij moeten ouders dan leren om de zorghandelingen aan ons over te laten. Ook al gaat de zorg niet altijd helemaal precies zoals zij thuis gewend waren.’

Een coördinerend verpleegkundige vertelt over de agogisch opgeleide medewerkers die hij medische handelingen moet aanleren: ’Dat is een beetje vergelijkbaar met naasten iets aanleren. Ik hoor regelmatig: "Daar ben ik niet voor opgeleid". Toch moeten ze het leren, want ze hebben zelf voor deze werkplek gekozen. Hoe ik die weerstand doorbreek? Door hen goed te trainen en hun vertrouwen te geven.’

Maak er een projectplan van

Ook komen praktische obstakels in de organisatie voorbij. Bijvoorbeeld: hoe geef je toegang tot medische materialen? Die zitten vaak achter slot en grendel. ‘Medicatie in een medicatiekar mogen we niet toegankelijk maken voor naasten. Het is niet dat we het niet willen loslaten, maar we kunnen ook niet met 10 sleutels rondlopen’, zegt een deelnemer. ‘Is een moedersleutel een idee?’, oppert iemand in de zaal.

‘Zoiets lijkt me een mooi projectplan voor jullie organisatie!’, reageert workshopleider Robin. ‘Kijk naar wat de voor- en nadelen zijn. Want aan het toegang geven, gaan goede afspraken vooraf.’ Een Vilans-adviseur in de zaal haakt aan: ‘Het is zonde als je door logistieke problemen niet verder kan komen met het herinrichten van de zorg.’

Wel of niet in het rooster

Deelnemers zijn ook nieuwsgierig hoe je in het rooster zichtbaar maakt wat naasten en vrijwilligers doen. ‘We doen al het een en ander in ons digitale HR-systeem, maar hoe krijgen we hen zichtbaar in het rooster?’, vraagt iemand zich af. Een reactie volgt: ‘In ons rooster kunnen we een dummy zetten. Wij weten dat dit staat voor een vrijwilliger.’ Robin en Eva waarschuwen wel: ‘Blijf ervoor waken dat zij dit als vrijwilliger of naaste blijven doen. Als je ze onderdeel van het rooster maakt, kun je ze ook wegjagen. Mantelzorg moet niet als een verplichting gaan voelen.’

Tegelijkertijd is het belangrijk om open te staan voor wat een naaste wél zelf wil doen. ‘Je ziet soms dat alle zorg wordt weggenomen bij de intake', zegt Robin. 'Terwijl het juist goed is om een open gesprek te voeren: wat heeft iemand al gedaan? Wat zou die nog zelf willen doen? Vaak weet een naaste ook niet wat er allemaal mogelijk is.’ Iemand in de zaal heeft een mooie suggestie: ‘Wij sturen de naasten thuis al een kaartje. Daarop kan iemand afvinken wat hij of zij bij ons in het verpleeghuis kan betekenen.’ Ook kun je na opname de naaste(n) even tijd geven: ‘Kom eerst maar een maand op adem, daarna houden we een open gesprek over wat u zou kunnen doen.’ Want, zegt een deelnemer terecht: ‘We doen het wel samen!’