Marjolein van Vliet

Marjolein van Vliet

Minder antibioticaresistentie in verpleeghuizen door hygiënisch werken en infectiepreventie

Van het ministerie van VWS hebben wij de opdracht om hygiënisch werken binnen de verpleeghuissector te stimuleren en te faciliteren. Dat doen wij in het project Aanpak antibioticaresistentie verpleeghuizen. ‘Onze rol is te zorgen dat zowel de bestuurder als de zorgmedewerkers de ruimschoots aanwezige kennis optimaal benutten’, zegt Stannie Driessen, Vilans-directeur advies en implementatie.

Door hygiënisch werken en infectiepreventie minder antibioticaresistentie in verpleeghuizen

Antibioticaresistentie voorkomen als gezamenlijk doel

: ‘Wij gebruiken alle bestaande kennis en ervaring en signaleren eventuele lacunes. Deskundigen vanuit V&VN, van ActiZ, Verenso en van het RIVM zijn deelnemers aan het project. Deze partijen hebben heel veel inhoudsdeskundigheid en een belangrijke achterban, terwijl wij sterk zijn in implementeren van (gedrags)verandering in verpleeghuizen. Zo versterken we elkaar met als gezamenlijk doel: het voorkomen van antibioticaresistentie in verpleeghuizen en in Nederland.’

De juiste mensen

Kennisoverdracht, agenderen op bestuurlijk niveau en het aanbieden van hulpmiddelen versterken de bewustwording voor het belang van een goede basishygiëne en ondersteunen (gedrags)verandering, vult Driessen aan. ‘Zo komen we samen op snelheid. En dat is ook nodig, want de urgentie is groot en die wordt in de verpleeghuizen nog niet zo gevoeld. Maar dat verandert nu snel. We hebben in een paar maanden tijd al de juiste mensen aan boord gekregen.’

Urgentie: voorkom besmetting

Het verhaal van Eliane Thewessen, voorheen arts-microbioloog en voormalig bestuurder in een Brabants verpleeghuis in de tijd dat daar een KPC-uitbraak plaatsvond, illustreert de urgentie van het voorkomen van besmetting met BRMO. Zij sprak tijdens het landelijke symposium ter gelegenheid van de wereldwijde dag tegen antibioticaresistentie op 17 november 2016.

Vilans-adviseur vertelt: ‘Een vrouw van 69 was na een beroerte in een ziekenhuis in Griekenland beland en moest na haar terugkeer in Nederland in het verpleeghuis worden opgenomen. Binnen de kortste keren waren 5 mensen besmet, die allemaal op een aparte locatie werden ondergebracht om de uitbraak onder controle te krijgen. Zo dichtbij is het probleem dus.’

Marjolein van Vliet, projectleider van het project Aanpak antibioticaresistentie verpleeghuizen bij Vilans, vult aan: ‘En met een serieus risico voor besmetting van anderen. Een medewerker kan ook ziek worden. Of drager worden en het overdragen op collega’s en bewoners, of thuis op haar eigen gezin.’

Dilemma tussen huiselijkheid en goede zorg

De medische kant van hygiënisch werken en infectiepreventie stuit in de verpleeghuizen toch wel op verzet. ‘Dit hangt samen met het dilemma tussen huiselijkheid en goede zorg’, zegt Driessen. ‘Daar moeten de verpleeghuizen een balans in vinden. En dit betekent voor bijvoorbeeld de Deskundigen in InfectiePreventie (DIP-er), die veelal in het ziekenhuis werkzaam zijn en soms als adviseur in het verpleeghuis worden gevraagd, dat ze rekening moeten houden met het adagium zo thuis als mogelijk. Verzorgenden in het verpleeghuis zijn juist bewust die beweging daar naartoe aan het maken.’

Handen wassen

Die twee werelden sluiten elkaar niet uit, stelt Van Vliet. ‘De regels voor hygiëne en infectiepreventie in acht nemen, is de basis die je vanaf dag één in je opleiding meekrijgt’, zegt ze. ‘De kennis is er dus bij de verzorgenden en verpleegkundigen, het is puur een kwestie van gedrag om er ook naar te handelen. En ik ben ervan overtuigd dat dit niet strijdig hoeft te zijn met die huiselijkheid. Mijn kinderen moeten ook hun handen wassen voor ze aan tafel gaan.’

Tegelijkertijd beseffen alle 3 dat het niet zo eenvoudig is als het hier nu klinkt. ‘Dat merkte ik in de loop van deze symposiumdag wel’, zegt Driessen. ‘Toen het ging over het ontstaan van een uitbraak, hoorde ik meteen als oplossing gesuggereerd worden: dan stoppen we die bewoners wel bij elkaar.’

Competenties van de hele zorgketen

‘Dat lijkt praktisch, maar staat haaks op persoonsgerichte zorg. Kijk maar naar hoe heftig mensen met dementie op verandering kunnen reageren. Je hebt alle competenties van de hele zorgketen nodig om het beleid op het gebied van hygiëne en infectiepreventie optimaal vorm te geven, en zo te voorkomen dat bewoners dragers worden van (resistentie)micro-organismen. En niet alleen vanuit deskundigen op het terrein van infectiepreventie, maar ook die van de zorgprofessionals op de werkvloer, de bewoners en de familie.’

Appeltaart

Ook die laatsten zijn inderdaad heel belangrijk, vult Stapersma aan. ‘Zij kunnen de hygiëne en infectiepreventie juist benaderen vanuit het huiselijke in plaats van het medische’, zegt ze. ‘En zo helpen de gevoelde barrière tussen die 2 te slechten.’ Dit vertaalt zich ook door naar het verpleeghuis, waar familie en vrijwilligers een steeds grotere rol gaan spelen. Die brengen ook thuis gebakken appeltaarten mee, die helpen ook bewoners naar het toilet. Eigenlijk hadden ook zij bij deze dag aanwezig moeten zijn.’

Goede zorg = goede basishygiëne

Wat betekent dit voor de praktijk van de verpleeghuiszorg? 10 regionale zorgnetwerken monitoren en adviseren bij een uitbraak van een resistente bacterie. Verpleeghuizen uit die regio zullen bij zo’n zorgnetwerk moeten aansluiten. Zij zijn onderdeel van de zorgketen in een regio waarbinnen cliënten zich bewegen door opnames of verwijzingen.

Naast het gegeven dat de verpleeghuizen zich aansluiten bij de regionale zorgnetwerken, moet vooral veel in het verpleeghuis zelf gebeuren, stelt Van Vliet. ‘Daar moet onder de verzorgenden en verpleegkundigen het besef komen dat goede zorg ook goede basishygiëne betekent en dat zij hier naar moeten handelen. Het is aan de specialist ouderengeneeskunde om de indicaties te bepalen op grond waarvan het noodzakelijk is om antibiotica toe te passen op basis van de richtlijn. En het is aan de bestuurder om zich bewust te zijn van het belang hiervan en om dat ook uit te dragen.’

Enthousiasme

‘We merken hoe enthousiast de verzorgenden in het verpleeghuis zijn om op dat dossier hygiëne en infectiepreventie stappen te zetten.’ Driessen vult aan: ‘De onderwerpen basishygiëne en infectiepreventie staan nog onvoldoende op het netvlies van de bestuurder, met het risico dat er geen faciliteiten beschikbaar worden gesteld of dat professionals zich onvoldoende gesteund voelen om veranderingen door te voeren.’

Handschoenen

Stapersma vertelt hoe zij in gesprekken met professionals in verpleeghuizen dilemma’s benoemt. ‘Gebrek aan tijd wordt vaak genoemd’, zegt ze. ‘Maar ook het al eerder genoemde aspect van huiselijkheid. Ook het leren denken in relatie tot de cliënt vraagt aandacht. Als je handschoenen draagt bescherm je wel jezelf. Maar als je die handschoenen niet wisselt als je na de ene bewoner handelingen bij de volgende bewoner gaat verrichten, bescherm je hen niet.’

Plan voor de komende 2 jaar

Met de betrokken partijen werken wij nu aan een gezamenlijk plan van aanpak, dat er eind 2016 moet liggen en dat schetst wat de komende 2 jaar moet gebeuren. En hoe ziet de situatie er dan na die 2 jaar uit? ‘Dan heeft minimaal 25 procent van de verpleeghuizen de basishygiëne echt en blijvend op orde’, zegt Van Vliet.

Meer informatie over voorkomen van antibioticaresistentie

Meer informatie? Neem contact op met:

MarjoleinExpert
Marjolein
van Vliet
Expert m.vanvliet@vilans.nl 06 - 22 81 00 10
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl