Mirella Minkman

Mirella Minkman

Kennis als kracht - zo waardevol

Rutte is er klip-en-klaar over en zegt: ‘De wetenschap bepaalt ons handelen’. Alles is in het belang van 'het goede' doen voor onze maatschappij. En zeker, als wetenschapper en bestuurder van een kennisorganisatie onderschrijf ik het belang van handelen op basis van gedegen kennis, ook al is er veel emotie, angst of onbekend. In tijden van crisis voelen we dat belang extra, en waarderen we enorm de kundigheid van instituten zoals het RIVM en de experts. We kunnen niet zonder kennis. En toch ligt Rutte - en hij is niet de enige - tegelijkertijd wakker omdat we niet alle kennis in huis hebben.

04-05-2020

De wetenschap geeft nog niet alle antwoorden. Experts zijn zeer kundig, maar hoe maak je uiteindelijk de afwegingen? In de zorg proberen we ons handelen zoveel mogelijk in te richten op basis van 'evidence based practice’. Het helpt ons het handelen te rationaliseren en daarin zijn drie bronnen van belang:

  1. Informatie uit het wetenschappelijk domein.
  2. Ervaring en kennis van experts en beroepsbeoefenaren zelf.
  3. Informatie en voorkeuren van gebruikers (lees: burgers).

Deze drie bronnen zijn allemaal van belang. En daarmee wordt het ook spannend, of liever gezegd complex. Want als antwoorden niet klip-en-klaar zijn - bijvoorbeeld het effect van een maatregel zoals een bezoekregeling in de verpleeghuizen - is een afweging van kennis uit deze drie bronnen en van de belangen nodig. Soms neemt de derde kennisbron 'voorkeuren van burgers' het ook gewoon over: ouders hielden hun kinderen van school en leraren sloten de scholen. Ondanks dat de wetenschap anders vertelde. In de afwegingen spelen waarden een rol. Kennis is ook niet waardenvrij. Ook in een wetenschappelijke studie definieer je op de best mogelijke gronden naar welke effecten of uitkomsten je kijkt. Vaak maakt een onderzoeker dan ook keuzes omdat simpelweg niet alles gemeten kan worden. En meten we dus vaak een deel van het geheel. Of is er geen oog voor aanwezige neven- of onverwachte effecten en vliegen we een vraagstuk vanuit een bepaalde discipline aan. In hoeverre zouden de uitkomsten hetzelfde zijn als anderen dezelfde studie hadden gedaan in dezelfde situatie? Het is de klassieke betrouwbaarheidsvraag. We weten dat we vaak geen garanties kunnen geven. De niet te evenaren Einstein zei het al: 'All our science, measured against reality, is primitive and childlike - and yet it is the most precious thing we have.' Zo waar, volgens mij.

Het benutten van de (drie) diverse kennisbronnen is dus vaak nodig en ook verrijkend. Immers, er zitten vaak meerdere kanten aan een vraagstuk en je kunt er ook nog op verschillende manieren naar kijken. Als die kennis samenkomt en er afwegingen gemaakt moeten worden komen de waarden aan het licht. Welke waarde prevaleert dan, bijvoorbeeld vrijheid of veiligheid? Wat weegt zwaarder: waardig kunnen sterven of minder mensen in gevaar brengen zodat ze (zouden kunnen) sterven? Enorme dilemma’s. Dat waarden een rol spelen in het maken van afwegingen over ‘het goede’ laat een recente studie van promovendus Nick Zonneveld zien. In onze zoektocht naar wat nu onderliggende waarden van ‘goede integrale samenhangende zorg’ zijn, vonden we duidelijke overeenkomsten over wat mensen belangrijke waarden in een zorgcontext vinden. Op basis van de (wetenschappelijke) literatuur en het raadplegen van experts kwamen we tot consensus over een set van 18 waarden. Deze waarden variëren onderling in een range van bijvoorbeeld ‘persoonsgerichtheid’, tot ‘effectiviteit' tot ‘samenhangende zorg' en nog meer. In onze binnenkort te publiceren studie, uitgevoerd in samenwerking met de WHO in 42 landen, onderzochten we vervolgens hoe mensen die waarden wegen. Daarin vonden we verschillen. Mensen wegen de waarden anders wanneer zij burgers/zorggebruikers, professionals in de zorg, beleidsmakers/beslissers of wetenschapper zijn. We vinden dus wel dezelfde dingen belangrijk in algemene zin, maar als we moeten wegen of kiezen wat prevaleert, dan verschilt het. Alle groepen wogen een waarde als ‘persoonsgerichtheid' zwaar. Maar burgers hechtten meer belang aan de meer op relatie gerichte waarden zoals ‘respectvol' en ‘vertrouwen’. Terwijl de onderzoekers en de beleidsmakers meer belang hechtten aan waarden als ‘gecoördineerd' en ‘effectief’. Het laat zien hoe moeilijk het is om het goede te doen, want voor niet iedereen is ‘het goede’ ook hetzelfde. Dus heel begrijpelijk is de discussie over de ouderen in verpleeghuizen of in de gehandicaptenzorg over het al dan niet mogen bezoeken van mensen. Het relationele is zo van belang voor kwaliteit van leven. Maar ook zorgbestuurders snappen de duivelse dilemma’s. En dan valt de weging niet voor iedereen hetzelfde uit.

Kortom, alle kennis ten spijt zullen altijd naast de ‘klip-en-klare’ kennis waarden een rol laten spelen. Vanuit Vilans zien we ook dat er nu veel wordt gezocht naar houvast, naar kennis over hoe te handelen, naar welke voorbeelden er zijn, wat werkt, wat al bedacht is. Alle kennispleinen die we in samenwerking met partners zoals VGN, ZonMw, ActiZ, Zorgthuisnl en V&VN hosten, breken de laatste weken enorme bezoekersrecords. Meer dan 700.000 bezoekers in een maand; enorme aantallen. Dat brengt ons ook weer nieuwe kennis. Doordat we steeds meer datagedreven werken monitoren we ook waarop gezicht wordt, wat gedownload wordt, welke vragen gesteld worden aan het Vilans Coronaloket. Zo zien we welke kennisvragen waar in het land zijn, en natuurlijk ook waar al antwoorden zijn. En wat er mist, wat nog onderzocht of ontwikkeld moet worden. Er zijn vaak meer antwoorden dan vragen. Alles bij elkaar brengt de kennis ons verder. Laten we al onze drie kennisbronnen, wetenschap, expertkennis en ook gebruikerskennis benutten. En vervolgens het debat met elkaar voeren over hoe we de afwegingen maken en waarom. Zodat we blijven leren. Ook als de afweging achteraf toch niet de beste bleek. Iedereen wil uiteindelijk 'het goede', en verlangt naar wat we nu allemaal zo missen. Laten we kennis omarmen, waarde(n)vol als ze is.

Meer informatie? Neem contact op met:

MirellaVoorzitter raad van bestuur
Mirella
Minkman
Voorzitter raad van bestuur m.minkman@vilans.nl 030 7892300
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl