Anne-Mieke den Ouden

Anne-Mieke Den Ouden

Startbijeenkomst psychofarmaca verminderen

Vrijdag 22 januari was de startbijeenkomst van het nieuwe landelijke programma ‘Beter af met minder: bewust gebruik van psychofarmaca. Dat het inderdaad beter kan met minder, daar was de meerderheid van de 250 artsen, gedragskundigen, teamleiders, verzorgenden, mantelzorgers en andere aanwezigen het al snel over eens. Maar hoe?

Jaap Janse, plaatsvervangend directeur Langdurige Zorg bij het Ministerie van VWS, verzorgde de opening. De cijfers laten inderdaad zien dat het anders moet, vond hij. Hij onderstreepte dat VWS er niet op uit is om psychofarmacagebruik te verbieden, maar dat het vooral gaat om bewuster gebruik. Dit nieuwe programma biedt daar handvatten voor.

Overhandiging 10 uitgangspunten aan de Inspectie

Jaap Janse overhandigde voor het gebruik van psychofarmaca aan Anja Jonkers, hoofdinspecteur bij de IGZ. De uitgangspunten zijn het resultaat van samenwerking tussen experts uit de ouderen- en gehandicaptenzorg. Ze vormen nu de leidraad, maar straks moeten ze zo vanzelfsprekend zijn dat we ze weer achter ons kunnen laten.

Waarom verandering vaak mislukt

Veranderen is nog niet zo’n gemakkelijke opgave, vond Martin Appelo, gezondheidszorgpsycholoog en gedragstherapeut. Het mislukt vaak omdat we vast zitten in patronen van ‘zo doen we het nou eenmaal hier’ en massaal lijden aan de ‘ja-maar’-ziekte en het Calimero-syndroom. Toch moeten we er in dit geval voor gaan. Zijn advies: begin vol overtuiging, verwacht niet te veel en te snel succes en overtuig je collega’s door je aanpak in de praktijk te laten zien.

Film met ervaringen van pilotorganisaties

De voordelen van psychofarmaca wegen niet op tegen de nadelen. Afbouwen kan dan ook veel betekenen voor de kwaliteit van leven van een cliënt. Dat bewees het filmpje dat Vilans voor deze bijeenkomst ontwikkelde. Saskia Sepp, gedragskundige bij de Prinsenstichting, pleitte ervoor om dit soort voorbeelden breed te delen, zodat we weten waar we het voor doen.

Succesfactoren

Een van de aanwezigen gaf aan dat de angst vooral zit bij begeleiders. ‘Zij zijn degenen die met het probleemgedrag om moeten gaan.’ Om met deze - zeer verklaarbare - vrees goed om te gaan is excellent teamwork nodig. Alle pilotorganisaties onderschreven dat een multidisciplinaire aanpak, het betrekken van cliënt en mantelzorger en scholing de belangrijkste succesfactoren en voor voldoende draagvlak zorgen.

Luisteren naar cliënt en mantelzorger

De cliënt en mantelzorger weten het best wat belangrijk is in het leven van de cliënt. Zij hebben een belangrijke stem in het achterhalen van de oorzaken van probleemgedrag en het vinden van passende alternatieven. Mevrouw Andela, mantelzorger uit het expertpanel, benadrukte dat ze niet alleen mantelzorger is, maar ook dochter. Ze hoopt dat in de toekomst het niet meer nodig is om als mantelzorger volleerd psychofarmacakenner te zijn om in gesprek te kunnen gaan met de arts.

Multidisciplinaire aanpak sleutel tot succes

De Prinsenstichting is een voorloper in terugdringen van psychofarmaca. De knieval die de artsen hebben gemaakt naar het team (‘We kunnen het niet alleen!’) was de opening tot betere samenwerking met alle betrokkenen. Hoe belangrijk die samenwerking tussen de arts en gedragskundige is, maakte ook Suzanne Brink (Topaz) duidelijk. Zij vertelde hoe zij in een jaar het psychofarmacagebruik met ongeveer 15% hebben teruggebracht. Het omslagpunt was de inzet van een aanvankelijk zeer kritische arts die door intervisie met collega-artsen en gedragskundigen gemotiveerd raakte.

Toolkit

Intervisie is dan ook een belangrijk onderdeel van de ondersteuning van Vilans. Andere onderdelen: hulpmiddelen bij medicatie en onbegrepen gedrag, scholingsmogelijkheden, e-learningmodules, interventies, richtlijnen en ervaringsverhalen. Deze onderdelen vormen samen een toolkit: een levend document dat we steeds aanvullen.

Opzet programma

Het nieuwe programma sluit aan op het pilotproject. 30 Organisaties uit de ouderen- en gehandicaptenzorg krijgen intensieve begeleiding van Vilans. Daarnaast monitoren we het proces en meten we het uiteindelijke effect. Gerda de Kuijper van het Centrum Verstandelijke beperking en Psychiatrie leidt het onderzoek in de gehandicaptensector.

Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde bij het UMCG en Hoogleraar ouderengeneeskunde en dementie, leidt het onderzoek in de ouderensector. Hij lichtte in zijn presentatie toe waar probleemgedrag vandaan kan komen en waarom psychofarmaca nooit eerste keus is voor behandeling. Ook liet hij een aantal opvallende feiten zien over het huidige gebruik van psychofarmaca. Zo blijkt dat minder dan een derde van de ouderen met dementie die antipsychotica of antidepressiva krijgen, daar ook de juiste indicatie voor heeft. En 1 op de 3 mensen in de zorg voor verstandelijk gehandicapten gebruikt antipsychotica. Hij vertelde hoe je onjuist gebruik van psychofarmaca kunt terugdringen en hoe het programma daarbij kan helpen.

Meedoen

Dat de wil er is om het anders te doen, bleek uit het enthousiasme onder de deelnemers. Een aantal schreef zich meteen in. Anja Jonkers van IGZ deed daarnaast een uitdrukkelijke oproep aan bestuurders om zich ook flink met dit onderwerp te bemoeien.

Wilt u werken aan het bewust gebruik van psychofarmaca? Meld u dan nu kosteloos aan. Na aanmelding volgt een intake waarbij we een aantal organisatiekenmerken in beeld brengen. Onder andere de visie op het verminderen van psychofarmaca en het omgaan met probleemgedrag. Zo kunnen we de groepen evenwichtig samenstellen.

Meer informatie? Neem contact op met:

Anne-MiekeExpert
Anne-Mieke
den Ouden
Expert a.denouden@vilans.nl 06 24 54 27 89
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl