Monique Bressers

Monique Bressers

KICK Protocollendag - ‘Toen ik kon lezen ging er een wereld voor me open’

In Nederland zijn 1,3 miljoen mensen tussen 16 en 65 jaar laaggeletterd. De kans is dus groot dat u als zorgprofessional met hen in aanraking komt. Hoe zorgt u ervoor dat iedereen de taal over gezondheid, ziekte en zorg begrijpt?

17-06-2019

Tijdens de Vilans KICK-protocollendag op 14 juni bespraken aanwezigen naast vele andere issues ook het probleem van laaggeletterdheid. Johan Smets was deze dag de ervaringsdeskundige van dienst. De Utrechter is 68 jaar en ging 3 jaar geleden naar de avondschool om te leren lezen en schrijven. Een politieagent had hem daarop gewezen nadat hij het slachtoffer was geworden van diefstal.

Benieuwd naar de KICK Protocollendag 2019? Bekijk het Live Magazine

Nergens echt meedoen

‘Ik opende eigenlijk nooit de briefjes van de Belastingdienst en de bank, omdat ik ze niet kon lezen’, vertelt hij. ‘Nu kan ik redelijk lezen en een beetje schrijven. Er is een wereld voor me opengegaan.’ Smets heeft nu het gevoel dat hij weer meedoet. ‘Als ik vroeger iets moest lezen, trok ik me terug. Daardoor deed ik nergens echt mee. Ik kreeg m’n informatie niet. Ik schaamde me.’

Basisschoolniveau

Laaggeletterdheid is iets anders dan analfabetisme, legt Jolanda Bouma van de stichting Lezen en Schrijven aan het begin van de workshop uit. ‘Bij analfabetisme kun je helemaal niet lezen en schrijven. Geletterdheid gaat over het toepassen van luisteren, spreken, lezen en schrijven, rekenen en digitale vaardigheden in het dagelijks leven en werksituaties.’ Bij laaggeletterdheid leest en schrijft iemand op basisschoolniveau.

‘Er is veel schaamte. Iedereen verwacht dat je kunt lezen en schrijven.’

Laaggeletterd

Binnen de groep laaggeletterden is de kans op vroegtijdig overlijden 1,5 keer groter en laaggeletterden omschrijven hun gezondheid vaker als matig tot slecht. Minder talige producten, zoals fotostrips, kunnen mensen met lage gezondheidsvaardigheden helpen bij het begrijpen van informatie over hun gezondheid.

Schaamte

De groep laaggeletterden is redelijk onzichtbaar. ‘Er is veel schaamte’, vertelt Smets. ‘Iedereen verwacht dat je kunt lezen en schrijven. Als je dat dan niet kunt, vertel je daar liever niet over.’ De workshopdeelnemers herkennen die schaamte. Ze hebben in hun werk te maken met laaggeletterden: sommigen geven les aan leerlingen die moeite hebben met lezen en schrijven, een ander werkt met doven die ook vaak kampen met laaggeletterdheid.

Hele lap tekst

‘Het stomme is dat ik in de opleiding nooit iets over laaggeletterdheid heb gehoord’, zegt iemand. ‘Ik schaam me dat ik tot zojuist het verschil tussen analfabetisme en laaggeletterdheid niet eens kende.’ Ze vraagt of Smets niet een tip heeft voor hoe ze kan omgaan met laaggeletterden. ‘Gebruik korte zinnen’, zegt Smets. ‘Vaak krijg je een hele lap tekst. Zeg nou maar gewoon kort wat je bedoelt.’

Moeilijke woorden

De workshopsdeelnemers gaan aan de slag met een protocol. Hoe begrijpelijk is dat als je niet zo goed kunt lezen? ‘Er staat veel tekst achter elkaar, er worden geen witregels gebruikt en er staat veel informatie 2 keer in’, analyseert iemand. Een ander: ‘Er staan moeilijke woorden in. Geen plaatjes.’ Woorden als roteren en substantie zeggen Johan niet zoveel. ‘Plaatjes kunnen mij wel helpen, een tekening of een foto bijvoorbeeld.’ Hilke Mulder van Vilans heeft daarvoor nog een tip. ‘Pharos heeft de map Begrijp je lichaam ontwikkeld. Daarin staan bepaalde aandoeningen uitgelegd met plaatjes. Die hebben we in de vorige zorginstellingen waar ik werkte aan artsen gegeven.’

Meer informatie over laaggeletterdheid

Meer informatie? Neem contact op met:

MoniqueSenior Adviseur
Monique
Bressers
Senior Adviseur m.bressers@vilans.nl 06 52 59 99 21
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl