Dirk Lukkien

Dirk Lukkien

Wordt mijn baan ingepikt door een robot?

Vilans heeft in 2016 een aantal verkenningen uitgevoerd rond verschillende thema’s en ontwikkelingen om te ontdekken hoe de zorg eruit gaat zien. Buiten onze ‘vertrouwde’ scope, niet per se om iets nieuws te ontdekken, maar vooral om aan te sluiten op wat er al is en waar we ons voordeel mee kunnen doen. We delen onze bevindingen in een blogserie.

In onze vorige blog vertelden we over de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt die worden aangejaagd door technologie. Ontwikkelingen die ook hun invloed hebben op de zorg. In deze tweede blog kijken we naar de invloed van robotisering.

Deze blog is geschreven door Dirk Lukkien en Nick Zonneveld, adviseurs Innovatie & onderzoek.

De en de opkomst van kunstmatige intelligentie - ook wel artificial intelligence of AI genoemd - zorgen ervoor computers en robots steeds meer van onze taken geheel of gedeeltelijk overnemen. Met de belofte dat die taken beter, sneller en goedkoper worden uitgevoerd door software. Ook de taken van artsen, verpleegkundigen en specialisten, aldus sommige experts. IBM is met zijn Watson al jaren het bekendste voorbeeld van een AI-toepassing in de zorg, maar het aantal nieuwe ondernemingen op dit gebied groeit explosief. Natuurlijk blijft (voorlopig) de vraag of een computer betere, snellere en meer betrouwbare diagnoses stelt dan een medisch specialist, maar het lijkt onomkeerbaar dat de rol van technologie bij veel zorgtaken zal toenemen.

wordt mijn baan ingepikt door een robot

Mens versus robot

De hoogste tijd dus om na te denken over wat ons onderscheidt van en welke taken blijven. Volgens onderzoek van Oxford University en Deloitte loopt ongeveer 35% van de huidige banen in het Verenigd Koninkrijk een hoog risico om in de komende 20 jaar te worden overgenomen door technologie. In een tool van de BBC gebaseerd op dit onderzoek, kun je zelf per type baan nagaan hoe groot deze kans is. Voor zorgprofessionals is het bemoedigend dat verpleegkundigen bijvoorbeeld maar 1% kans hebben dat hun baan de komende 20 jaar wordt ingepikt door technologie. Volgens wetenschapsjournalist Bennie Mols onderscheidt de mens zich vooralsnog van computers in onder andere:

  • patroonherkenning
  • gezond verstand
  • sociaal-emotionele intelligentie
  • goed in het omgaan met vaagheden
  • ambiguïteiten
  • onzekerheden en onverwachte situaties
  • creativiteit

Deze competenties zijn volgens hem naar verwachting de komende decennia niet bereikbaar voor robots. En dit zijn volgens ons nou juist de competenties waar de meeste zorgprofessionals zich regelmatig in meer of mindere mate op beroepen. Marcia Goddard, neurowetenschapper bij YoungCapital, zegt dat beroepen waar je sterke sociale vaardigheden voor nodig hebt het beste bestand zijn tegen robotisering en automatisering. Daarom wordt persoonlijkheid in de toekomst dus steeds belangrijker.

In hoeverre leidt robotisering juist wel tot nieuwe en andere banen?

Dr. Anna Salomons, specialist in robotisering en arbeidsmarkt, ziet vooral een enorme verandering in het type banen. Zij beweert dat de werkgelegenheid door technologie tot nu toe juist is toegenomen, omdat tegen lagere prijzen hoogwaardige diensten en goederen kunnen worden geleverd en de vraag daardoor is toegenomen. Ook Yuri van Geest van Singularity University Nederland verwacht dat nieuwe technologie vooral veel nieuwe functies zal opleveren. Hij onderscheidt drie belangrijke gebieden:

  • biotechnologie, nanotechnologie, robots en drones en het onderhoud daarvan 
  • gebieden die de technologie (voorlopig) niet kan vervangen, zoals creativiteit, ondernemerskracht, zelfinzicht en emotionele intelligentie
  • kunst en cultuur, ofwel fantasie en imagination (want we zullen de juiste vragen moeten stellen om de technologische ontwikkeling in de goede richting te sturen).

Trendwatcher Richard van Hooijdonk geeft aan dat de zorg door technologie steeds complexer wordt - denk aan de nieuwe mogelijkheden met bijvoorbeeld bioprinters, chirurgische robots en DNA-manipulatie. Hij verwacht een belangrijke rol voor zorgnavigators die patiënten en familieleden begeleiden en wegwijs maken in het complexe medische systeem.

De grootste uitdaging van robotisering is dat niet iedereen mee kan in deze veranderingen. Sommige medewerkers lopen voorop bij technologische vernieuwing, maar er zijn ook mensen ontslagen omdat ze geen ICT-vaardigheden wilden leren. Daarom is er een belangrijke rol weggelegd voor onze instituties. Zij, of wij, moeten ervoor zorgen dat mensen die pech hebben en door automatisering hun baan verliezen, worden opgevangen. En dat we blijven investeren in opleiding, zodat onze kennis up-to-date blijft. Kortom, we moeten ervoor zorgen dat zorgprofessionals gefaciliteerd worden om mee te groeien met de technologische vooruitgang.

Nieuwe houding en vaardigheden

In het Techniekpakt hebben de Nederlandse overheid en bedrijfsleven afgesproken dat wetenschap en techniek in het basisonderwijs worden opgenomen om ervoor te zorgen dat we in de toekomst voldoende slimme en vakbekwame technici hebben. Maar volgens verschillende experts gaat het inspelen op technologische vernieuwing in de zorg niet alleen om het aanleren van ICT- of technische vaardigheden. In ‘De robot de baas’ geeft Stian Westlake aan dat het ook gaat om het vermogen om op een creatieve manier problemen te kunnen oplossen en het vermogen om met andere mensen om te gaan, ze te overtuigen, met ze te onderhandelen. Daarnaast stelt José Peeters van Nivel (ook in ‘De robot de baas’): Doordat het zorgproces verandert door nieuwe technologie, zijn er andere houdingen en vaardigheden nodig. Er zal meer behoefte zijn aan mensen die kunnen coachen en die alles overzien.

Inzetten op mens mét technologie

Volgens de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) moeten we niet zozeer kijken naar taken die mogelijk worden vervangen door technologie, maar vooral naar de complementariteit van mens en technologie. Daarom pleit de WRR voor een ‘inclusieve robotagenda’. De Raad adviseert daarmee om in te zetten op mens mét machine; zet machines in om mensen beter te laten functioneren. Er komen veel nieuwe technologieën die de mens meer complementeren dan vervangen. De mens moet samenwerken met technologie om tot uiteindelijke oplossingen te komen, want technologie kan dat niet alleen. In gesprek met ons geeft Monique Kremer van de WRR aan dat de inclusieve robotagenda extreem relevant is voor de zorg. Als we willen dat technologie een positieve impact heeft op de zorg, dan moeten we het ook echt samen met de eindgebruikers ontwikkelen, implementeren en in gebruik nemen. Daarnaast moeten we ook in de zorg het debat voeren over wanneer technologie taken over kan nemen en wanneer juist menselijk contact nodig is. Daarnaast geeft Melanie Peters van het Rathenau instituut aan dat we waakzaam moeten zijn voor het scenario dat specialisten blind vertrouwen op technologie en zelf niet meer kunnen of mogen oordelen. Zij stelt dat we als samenleving zelf kunnen bepalen welke kant we met robotisering en digitalisering we op gaan; Watson kan bijvoorbeeld worden ingezet als ‘de robot bepaalt’, maar je kunt hem ook gebruiken als ‘de robot als collega of hulp’. Met andere woorden: we zijn er zelf bij om te bepalen welke kant het op gaat.

wordt mijn baan ingepikt door een robot

Op het gebied van technologie en Artificial intelligence gebeurt  er veel - simpelweg omdat het kan - maar niet per se omdat we het samen willen. De ontwikkeling van de gezondheidszorg is sterk afhankelijk van de ethische consensus over de inzet van technologie en nieuwe werkwijzen. Verder zullen zorgmedewerkers hier ook individueel een visie voor moeten ontwikkelen en moeten nadenken over de mogelijke rol van technologie in hun werk.

Technologie vervangt medewerkers in zorg nog niet

Het lijkt er op dat technologie medewerkers in de zorg op bepaalde vlakken effectiever en efficiënter kan laten werken, maar voorlopig niet zal vervangen. Banen verdwijnen, maar er komt ook weer werk bij. Daarom moeten werknemers en organisaties individueel en collectief leren en blijven leren, ook over de mogelijke complementariteit van mens en technologie.

In de volgende blog in deze reeks kijken we naar de flexibilisering van de arbeidsmarkt.

Meer over de technologische toekomst van de zorg

Meer informatie? Neem contact op met:

DirkAdviseur
Dirk
Lukkien
Adviseur d.lukkien@vilans.nl 06 12 41 65 13
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl